Χολιγουντιανός καραγκιόζης του κώλου ή τυφλός γάιδαρος; + Ερώτηση #5 από το Σεντ Πολ

Την προηγούμενη εβδομάδα, σε ένα φόρουμ σχετικό με τον Ούλτραμαν (Ultraman) κάποιος με αποκάλεσε «χολιγουντιανό καραγκιόζη του κώλου» –πρόκειται για έναν τύπο που νομίζει ότι μπορεί να κάνει τη δουλειά μου καλύτερα από μένα. Ακόμα, κάπου αλλού, ένας άλλος τύπος με αποκάλεσε «τυφλό γάιδαρο» –ετούτος εδώ πιστεύει ότι πρέπει να εγκαταλείψω τον Νισιτζίμα και να ακολουθήσω αυτόν. Ναι, οπωσδήποτε. Αξιολογώντας τις δύο μομφές, προτιμώ το «χολιγουντιανός καραγκιόζης του κώλου», απλώς και μόνο επειδή μου φαίνεται πιο ευφάνταστο. Το «τυφλός γάιδαρος», μου ακούγεται σαν κάποιος να προσπαθεί να μιλήσει όπως ο Ντόγκεν, με τον ίδιο τρόπο που τα λευκά παιδάκια που ακολουθούν τους Κρίσνα, συχνά μιλάνε με ψευτοϊνδική προφορά.

Την ίδια εβδομάδα, πήρα περίπου μισή ντουζίνα ή περισσότερα απρόσκλητα ευχαριστώ επειδή έγραψα το Hardcore Zen και επειδή γράφω αυτό το χαζό μπλογκ. Παρόλα αυτά, δε θυμάμαι καμία φράση από κανένα τους. Έχει πλάκα το πώς η κριτική, ακόμα και όταν είναι εντελώς άσχετη, όπως στις δύο περιπτώσεις που ανέφερα παραπάνω, πάντοτε μου καρφώνεται στο κεφάλι πολύ περισσότερο από τους επαίνους και τα ενθαρρυντικά σχόλια. Μάλλον έχει να κάνει με το πώς είμαι.

Οι βουδιστικές σούτρες, συχνά αναφέρονται στο ότι πρέπει να κρατάμε την ισορροπία μας τόσο απέναντι στους επαίνους όσο και απέναντι στις μομφές. Ορισμένοι άνθρωποι αρέσκονται στο γλείψιμο, ενώ κάποιοι άλλοι (όπως εγώ), έχουν την τάση να απολαμβάνουν περισσότερο τα μπινελίκια, ωστόσο και τα δύο είδη αντίδρασης είναι απλώς λειτουργίες του εγώ. Τόσο ο έπαινος, όσο και η μομφή έχουν την ίδια ικανότητα να μας τονώνουν την εσφαλμένη αίσθηση της ατομικότητας (selfhood). Το να σκέφτομαι «εγώ είμαι ο καλύτερος» και το να σκέφτομαι «εγώ είμαι σκουπίδι», είναι κατά βάθος ριζωμένα στην ίδια επιθυμία να προσδιορίσω το «εγώ».

Οι βουδιστές δάσκαλοι τείνουν να μας εφιστούν περισσότερο την προσοχή προς το να απολαμβάνουμε τους επαίνους, παρά προς το να τσαλαβουτάμε στις μομφές –φαντάζομαι αυτό συμβαίνει επειδή οι περισσότεροι φυσιολογικοί άνθρωποι κολλάνε στο να πιστεύουν τις ίδιες τους τις υπερβολές πιο συχνά από ότι στο να πιστεύουν τις κακές κριτικές. Δυστυχώς όμως, αυτό μερικές φορές έχει το αποτέλεσμα να κάνει εμάς που προτιμάμε να εστιάζουμε στις μομφές να πιστέψουμε ότι πάμε καλά και ότι δε χρειάζεται να διορθώσουμε τίποτα. Αυτός είναι και ο λόγος που πάντα με κούραζαν οι άνθρωποι που λένε ότι προσπαθούν να καταστρέψουν το εγώ τους: στο παρελθόν, όποτε ακολούθησα αυτόν τον τρόπο σκέψης, οδηγήθηκα σε κατάθλιψη και απελπισία. Το εγώ τροφοδοτείται εξίσου από τη συνεχή ενίσχυση της άποψης ότι είσαι άχρηστος, όσο και από τη συνεχή ενίσχυση της άποψης ότι είσαι ό,τι πιο κουλ κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή στον πλανήτη.

Ούτε ο έπαινος, ούτε η μομφή μπορούν ποτέ να αγγίξουν αυτό που πραγματικά είσαι. Όσο δεν είμαι ο «χολιγουντιανός καραγκιόζης του κώλου» ή ο «τυφλός γάιδαρος», άλλο τόσο δεν είμαι ο εξαιρετικός εικονοκλάστης του Ζεν που πιστεύουν οι φαν του βιβλίου μου. Και εσείς που διαβάζετε αυτό το κείμενο, δεν είστε αυτό που λένε οι οπαδοί σας, ούτε αυτό που λένε οι επικριτές σας. Αυτό που πραγματικά είσαι, δεν μπορεί να λεχθεί με λόγια –είτε επαίνου, είτε μομφής.

Αυτά!

Για να επιστρέψουμε στις ερωτήσεις από το Σεντ Πολ. Αυτή εδώ είναι η νούμερο 5 στον κατάλογό τους και πάει ως εξής:

Πώς θα πρέπει «να ασπαστούμε και να διατηρήσουμε τους τύπους και τις τελετές» όταν πρόκειται για μοναστικές λειτουργικές πρακτικές που μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα σε πολλούς δυτικούς μαθητές;

Είμαι περίεργος γιατί η φράση «να ασπαστούμε και να διατηρήσουμε τους τύπους και τις τελετές» είναι μέσα σε εισαγωγικά. Τους είπε άραγε κάποιος στο παρελθόν ότι θα πρέπει να κάνουν κάτι τέτοιο; Μπορεί –δεν ξέρω.

Έχω καταλήξει ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζορίζονται πάρα, μα πάρα πολύ με τα τελετουργικά και κάποιοι άλλοι που τα γουστάρουν του θανατά. Προσωπικά είμαι ένας από αυτούς που ζορίζονται πολύ μ’ αυτά. Όμως μετά από αρκετά χρόνια άσκησης στο Ζεν, έχω αρχίσει να βλέπω ότι έχουν πράγματι την αξία τους.

Από τη μια μεριά, δεν υπάρχει τίποτα μαγικό στους ψαλμούς και στις υποκλίσεις που κάνουμε ή στις στολές που φοράνε μερικές φορές οι τύποι του Ζεν. Αυτό, βεβαίως, ισχύει για όλα τα παρόμοια έθιμα, αν και υπάρχουν πολλοί που θα σας πούνε ότι τα δικά τους ρούχα, οι ψαλμοί και τα τελετουργικά είναι πραγματικά μαγικά. Αν θέλετε να το πιστέψετε, πιστέψτε το –εγώ δεν το πιστεύω.

Υπάρχουν, ωστόσο, λόγοι για να φοράει κανείς στολές, να ψέλνει και να κάνει υποκλίσεις σε αγάλματα. Πριν από κάνα-δυο εβδομάδες, έκανα έναν γάμο για ένα φιλικό μου ζευγάρι, την Έμιλι και τον Νταγκ. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο γάμος είναι μια άχρηστη υπόθεση και στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, ήταν πολύ τρέντι να μην γίνονται γάμοι με το σκεπτικό ότι αν δύο άνθρωποι αγαπιούνται, δεν υπάρχει λόγος να επισημοποιήσουν την αγάπη τους μέσω κάποιου χαζού τελετουργικού. Μερικές φορές το πράγμα δούλευε και μερικές φορές όχι. Αργότερα, ωστόσο, ο κόσμος άρχισε να ξανακάνει γάμους, επειδή αναγνώριζε ότι υπάρχει κάτι πραγματικά δυνατό στο να κάνεις μια επίσημη δημόσια διακήρυξη μέσω ενός πολύ τυποποιημένου τρόπου.

Στη δική μου περίπτωση, το πρόβλημα που είχα ήταν με την επίσημη τελετή της λήψης των κανόνων –βασικά, επειδή πίστευα ότι η τελετουργική διάσταση ήταν παπαριές, ότι ή ακολουθείς τους κανόνες ή όχι και ότι το να κάνεις κάποια δημόσια τελετουργική διακήρυξη της πρόθεσής σου δεν έχει καμία σημασία. Ωστόσο, ο Νισιτζίμα με έπεισε να το κάνω, το έκανα και (προς μεγάλη μου έκπληξη), όντως υπήρξε μια διαφορά. Πλέον, αισθάνομαι ένα είδος υποχρέωσης να τηρήσω τους όρκους μου –ένα είδος πολύ πιο ισχυρής υποχρέωσης από αυτή που αισθανόμουν πιο πριν.

Όταν δίνω τις ομιλίες μου περί Βουδισμού, μου αρέσει να αρχίζω και να τελειώνω με έναν σύντομο ψαλμό. Ο αρχικός λέγεται «Άνοιγμα των Σουτρών» και λέει βασικά «Είμαστε τόσο τυχεροί που μπορούμε να ακούσουμε αυτή τη βουδιστική διδασκαλία –ας προσέξουμε». Ο τελικός λέγεται «Χάρισμα της Αρετής σε Όλα τα Όντα» και λέει να δώσουμε ό,τι αποκομίσαμε από όλα αυτά τα ωραία πράγματα που ακούσαμε σε όλα τα όντα του σύμπαντος. Άχου μωρέ!

Για κάποιο διάστημα δεν έλεγα τους ψαλμούς επειδή αισθανόμουν ότι το όλο πράγμα ήταν πολύ στημένο και ψεύτικο. Όμως όταν το έκανα, αυτά που έλεγα στις διαλέξεις έμοιαζαν πιο ασήμαντα και αισθανόμουν ότι μπορούσα να πλατειάζω, να ξεφεύγω από το θέμα μου και να πιάνω κουβέντα με τους ακροατές μου –και αυτό δεν ήταν σωστό. Έτσι, επανέφερα τους ψαλμούς και ναι μεν, εξακολουθώ να ξεφεύγω από το θέμα αλλά αισθάνομαι πάντοτε την υποχρέωση να επιστρέψω στα βουδιστικά.

Η άποψη του Νισιτζίμα για τα τελετουργικά και τα περίεργα ρούχα είναι καταπληκτική. Λέει πάντα, «είναι απλώς ένα χόμπι». Μου αρέσει αυτή η αντίληψη.

Μπραντ Ουόρνερ – Πέμπτη 11 Μαΐου 2006

Σ.τ.Μ. Παραπομπή για τον Ούλτραμαν, υπάρχει στο ποστ Chuck Klosterman IV.

«Πρόγραμμα μελέτης» και τρίχες κατσαρές

Για μια ακόμα φορά, επιστρέφω στις ερωτήσεις των καλών μας φίλων από το Σεντ Πολ. Αυτή εδώ (η 3, για όσους κρατάνε αρχείο) είναι και σχετικά αστεία.

«Στην προσέγγισή σας για την εκπαίδευση ενός ιερέα, ποια είναι η θέση του συνηθισμένου προγράμματος μελέτης και της καθιερωμένης σειράς έναντι της ανεξάρτητης προσέγγισης στην ανάπτυξη του κάθε μαθητή;»

Έλα πάλι; Θέλω να πω, ξέρω γιατί την κάνουν την ερώτηση, όμως είναι από τα πράγματα που δε χρειάστηκε ποτέ να αντιμετωπίσω.

Το μοντέλο που έχουν οι περισσότεροι στον νου τους για το πώς γίνεται κανείς θρησκευτική αρχή (authority) οποιουδήποτε είδους, είναι ότι το εν λόγω άτομο θα πάει σε κάποιο ιεροδιδασκαλείο (ή κάτι ανάλογο), θα μελετήσει όλα τα εγκεκριμένα βιβλία και θα καλύψει τις απαιτούμενες ώρες οποιασδήποτε εκπαίδευσης κρίνει αναγκαία η συγκεκριμένη οργάνωση. Μετά, θα αποφοιτήσει και θα πάρει κάποιου είδους επίσημη πιστοποίηση, δια της οποίας ο φορέας που κυβερνά την οργάνωση του αναγνωρίζει επίσημα την ικανότητα να ηγείται ενός δικού του ποιμνίου στο όνομα της εν λόγω οργάνωσης. Σε γενικές γραμμές, αυτό είναι το σύγχρονο δυτικό μοντέλο για το πώς γίνεται το όλο πράμα.

Στις μέρες μας, το ίδιο μοντέλο ισχύει λίγο-πολύ και στην Ιαπωνία και, φαντάζομαι, και σε άλλες βουδιστικές χώρες. Ένας από τους τρόπους να γίνει κανείς δάσκαλος του Ζεν στη Σχολή Σότο, είναι να μπει σε έναν από τους ναούς-εκπαιδευτήρια που έχει εγκρίνει επίσημα το Σότο-σου, ο φορέας που εγκρίνει επίσημα αυτά τα πράγματα, να ακολουθήσει το πρόγραμμά τους, να κάνει τις απαραίτητες τούμπες και στο τέλος να πάρει την πιστοποίησή του.

Υπάρχει, ωστόσο, και ένας άλλος τρόπος να το κάνει. Βλέπετε, όποιος περάσει από τη διαδικασία αυτή, έχει την εξουσία να επιλέξει τους διαδόχους του και οι διάδοχοι αυτοί δεν χρειάζεται να ακολουθήσουν το ίδιο πρόγραμμα, αν ο δάσκαλος δεν το κρίνει αναγκαίο. Όταν ένα άτομο γίνεται δάσκαλος του Ζεν (ή δασκάλα, όμως επειδή βασικά μιλάω για τον εαυτό μου, θα συνεχίσω να αναφέρομαι με το αρσενικό γένος), μπορεί να καταλήξει στο επίσημο μητρώο δασκάλων του Σότο-σου, αλλά μπορεί και όχι. Το αν αυτό είναι σημαντικό για τον δάσκαλο, είναι δικό του θέμα.

Αντιλαμβάνομαι γιατί πολλοί μπορεί να θεωρήσουν το σύστημα αυτό εντελώς άκυρο. Θέλω να πω, φανταστείτε ο παπάς της ενορίας σας, να μπορεί να χρίσει αρχιεπίσκοπο όποιον θέλει. Χάος! Φρίκη! Ωστόσο, το σύστημα απ’ ό,τι φαίνεται, λειτουργεί μια χαρά στον Βουδισμό Ζεν. ΟΚ, μερικοί τρελαμένοι έχουν καταφέρει να πάρουν Μετάδοση του Ντάρμα, όμως από την άλλη, δείτε τι έχει γίνει σε κάποιες άλλες θρησκευτικές οργανώσεις που έχουν πολύ πιο προσεκτικά οργανωμένα συστήματα. Δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι το Ζεν πάει χειρότερα επειδή επιτρέπει τα πράγματα να κυλάνε κάπως πιο οργανικά.

Τα παιδιά στο Σεντ Πολ, όπως και όλοι οι βουδιστές στη χώρα, ανησυχούν για το μέλλον του αμερικανικού βουδισμού. Θέλουν να δημιουργήσουν στάνταρ ώστε καθένας που φοράει το ράσο και αποκαλείται βουδιστής ιερέας να γνωρίζει καλά κάποιο συγκεκριμένο όγκο διδασκαλιών και να έχει εκπαιδευθεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο που να εξασφαλίζει ότι διατηρεί το πνεύμα των διδασκαλιών αυτών. Μακάρι να ήταν τόσο εύκολο...

Το πρόβλημα είναι ότι όσο προσεκτικά και να θέσει κανείς τα στάνταρ του, κάποιος θα τα κάνει άνω-κάτω με το να φερθεί σα μαλάκας. Και ακόμα και αν δε συμβεί κάτι τέτοιο, υπάρχουν πολλοί τρόποι να ερμηνευθούν οι όποιοι –συγκεκριμένα, τόσοι τρόποι όσοι και οι άνθρωποι που τους διαβάζουν. Συνεπώς, δεν υπάρχει περίπτωση να ικανοποιήσεις τους πάντες, όσο σκληρά και αν προσπαθήσεις. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να προσπαθήσεις –σημαίνει ότι είναι καλό να ξέρεις εκ των προτέρων την κατάληξη.

Για να επιστρέψω στην ερώτηση, για όσους θέλουν να ξέρουν πώς θα αντιμετώπιζα το θέμα, η αλήθεια είναι ότι δεν είμαι και τόσο φαν του προγράμματος μελέτης. Εννοώ ότι θα μπορούσα να καθίσω και να φτιάξω έναν κατάλογο με βιβλία που θα έπρεπε να διαβάσει κανείς και ίσως και έναν άλλον κατάλογο με πράγματα που θα πρέπει να έχει κάνει πριν πάρει τα ράσα. Όμως στην πραγματικότητα, δε με ενδιαφέρει να κάτσω και να κάνω αυτή τη δουλειά. Επιπλέον, εγώ δεν το έκανα έτσι, οπότε θα αισθανόμουν κάπως κάλπικος αν το έκανα για κάποιον άλλον. Και, βεβαίως, δε θα ζητήσω από τους μαθητές μου να έχουν παίξει μπάσο σε πανκ συγκροτήματα ή να έχουν φορέσει λαστιχένια κουστούμια δεινοσαύρων σε κακές γιαπωνέζικες ταινίες προκειμένου να πάρουν το ράσο τους.

Αν, τώρα, μιλάμε για πιο συνηθισμένου τύπου προγράμματα μελέτης, κοιτάξτε να δείτε τι γίνεται: νομίζω ότι το Σομπογκένζο είναι εξαιρετικό βιβλίο όμως, ειλικρινά, ξέρω ανθρώπους που το έχουν διαβάσει δέκα φορές και ακόμα απέχουν έτη φωτός από το να πραγματώνουν τις διδασκαλίες του, ενώ ξέρω κάποιους άλλους που ούτε το έχουν καν ακουστά και που είναι πολύ καλύτεροι άνθρωποι. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μελετήσει και ασκηθεί και ιδρώσει και παλέψει με αποδεκτά προγράμματα σπουδών και βουδιστικής εκπαίδευσης με τους οποίους δε θα ήθελα να περάσω ούτε ένα απόγευμα επειδή τυγχάνουν τόσο απίστευτα μαλάκες (οι περισσότεροι εκπαιδευμένοι βουδιστές κληρικοί είναι εξαιρετικά καλοί άνθρωποι –απλώς αναφέρω τις εξαιρέσεις για να πω αυτό που θέλω να πω). Δεν μπορώ να φανταστώ κανένα πρόγραμμα μελέτης που θα μπορούσα να επινοήσω και που θα εξασφάλιζε ότι όλοι μα όλοι όσοι το ακολουθούσαν θα γινόντουσαν άνθρωποι της προκοπής.

Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα, είναι ότι από τη στιγμή που έχεις φτιάξει ένα τέτοιο πρόγραμμα, λες στην ουσία «Κάνε αυτά κι αυτά και όταν τελειώσεις, θα σε ανταμείψω με ένα ράσο και θα μπορείς να αυτοαποκαλείσαι διάδοχός μου» –αν δεν ισχύει αυτό, ποιος ο λόγος να χάσει κανείς μερικά χρόνια από τη ζωή του για να ακολουθήσει ένα τέτοιο πράγμα; Δε βλέπω τον εαυτό μου να εγκρίνει κάποιον ενοχλητικό μαλάκα απλώς και μόνο επειδή πέρασε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα μελέτης και άσκησης.

Ο μόνος τρόπος που θα έκανα κάποιον διάδοχό μου, θα ήταν να περάσω πολύ χρόνο και επί πολλά χρόνια με το άτομο αυτό και έτσι να σιγουρευτώ απολύτως ότι είναι ειλικρινές και αφοσιωμένο και ότι δε θα γίνει ο απόλυτος παπάρας μόλις γυρίσω την πλάτη μου. Φαντάζομαι λοιπόν ότι ενδιαφέρομαι μόνο για την «ανεξάρτητη προσέγγιση στην ανάπτυξη του κάθε μαθητή» και καθόλου για το αν και κατά πόσον ο εν λόγω μαθητής έχει περάσει από κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα μελέτης, ακόμα και αν είμαι εγώ αυτός που το σχεδίασε.

Μπραντ Ουόρνερ – Πέμπτη 4 Μαΐου 2006

Σ.τ.Μ. Λινκ για το Σότο-σου, υπάρχει στο κουτάκι αριστερά (Εισαγωγικά Περί Βουδισμού), στην επιλογή «Σότο Ζεν».

Και ένα για τις κυρίες

Μια ακόμα ερώτηση από τους καλούς μας φίλους στο Σεντ Πολ:

2. Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι τρόποι για να τιμήσουμε τη γυναικεία γενεαλογία, να υποστηρίξουμε την άσκηση των γυναικών εξίσου με αυτή των αντρών και να εξασφαλίσουμε ισορροπία μεταξύ αρσενικής και θηλυκής δυναμικής στην άσκησή μας;

Ομολογώ ότι δεν ξέρω. Από τη μια, ιστορικά ο Βουδισμός υποστήριζε πάντα την ισότητα μεταξύ αντρών και γυναικών. Ο Βούδας ήταν ένας από τους πρώτους θρησκευτικούς δασκάλους της Ινδίας που δέχτηκαν γυναίκες στο τάγμα τους, αν και με ορισμένους περιορισμούς που είχαν να κάνουν με τα έθιμα της εποχής. Ο Ντόγκεν, στο κεφάλαιο Ραϊχάι Τοκουζούι (Γονυκλισία στην Επίτευξη της Ουσίας – Prostrating to the Attainment of the Marrow) του Σομπογκένζο, λέει «Ως προς την επίτευξη της αλήθειας, και οι δύο [άντρες και γυναίκες] κατακτούν την αλήθεια και θα πρέπει να τιμούμε εξίσου κάθε άτομο που έχει κατακτήσει τον Ντάρμα. Μη συζητάτε για άντρες και γυναίκες. Αυτό είναι ένα από τους καλύτερους κανόνες του Ντάρμα στον Βουδισμό». Λέει ακόμα, «Όταν [ένα άτομο] ασκείται στον Ντάρμα του Βούδα και μιλάει τον Ντάρμα του Βούδα, ακόμα και αν πρόκειται για ένα κοριτσάκι επτά χρονών, το άτομο αυτό είναι δάσκαλος/δασκάλα των τεσσάρων ομάδων και ο αγαθός πατέρας όλων των ζωντανών πλασμάτων. Θα πρέπει να σεβόμαστε και να τιμούμε το άτομο αυτό όπως σεβόμαστε και τιμούμε τους βούδες και τους τατάγκατα)».

Ακόμα, ο Ντόγκεν επικρίνει τη, συνηθισμένη για την εποχή του, άποψη των βουδιστών μοναχών ότι δεν πρέπει ποτέ να κοιτάζουν καν τις γυναίκες, λέγοντας «στις μέρες μας, οι πολύ ανόητοι άνθρωποι κοιτάζουν τις γυναίκες χωρίς να έχουν διορθώσει την προκατάληψη ότι οι γυναίκες είναι αντικείμενα σεξουαλικής απληστίας. Οι μαθητές του Βούδα δεν πρέπει να είναι έτσι. Αν είναι να μισούμε οτιδήποτε μπορεί να γίνει αντικείμενο σεξουαλικής απληστίας, δε θα πρέπει να μισούμε και όλους τους άντρες;»

Είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι στον Βουδισμό, οι άντρες και οι γυναίκες θεωρούνται ίσοι. Από την άλλη, όταν κάθεσαι και ασχολείσαι με το πώς να βρεις τρόπους για να «εξασφαλίσεις ισορροπία μεταξύ αρσενικής και θηλυκής δυναμικής», μπορεί να συμβούν αλλόκοτα πράγματα. Ας πούμε, κάποτε είδα έναν τύπο που το έπαιζε δάσκαλος να λέει στο ακροατήριό του, με το μάτι του να γυαλίζει, «οι γυναίκες δεν έχουν ανάγκη να κάνουν διαλογισμό –έχουν φυσική πνευματικότητα». Ναι, καλά, Ρόσι –είμαι σίγουρος ότι πηδάς πολύ μ’ αυτή την ατάκα. Επίσης ξέρω και έναν άλλο «δάσκαλο» από τη Νότια Καλιφόρνια που έκανε ειδικά μαθήματα για γυναίκες. Μόνο αυτός, μέσα σε ένα δωμάτιο γεμάτο χαριτωμένες κυρίες που αναζητούν την αλήθεια. Ωραίο κόλπο, άμα σου κάτσει.

Βεβαίως, έχω την εντύπωση ότι δεν είναι αυτό ακριβώς το είδος ισορροπίας μεταξύ αρσενικής και θηλυκής δυναμικής που είχε στον νου του αυτός που έγραψε την ερώτηση. Όμως ακόμα και αν αποφασίσεις να το παίξεις πολιτικώς ορθός και προσπαθήσεις να ικανοποιήσεις τις ανάγκες κάποιων ανθρώπων για τις ομάδες στις οποίες νομίζουν ότι ανήκουν, θα καταλήξεις να σπαταλάς πολύ χρόνο, προσπάθεια και ενέργεια σε πράγματα που τελικά δεν έχουν πολύ μεγάλη σημασία.

Κατά την άποψη του Ντόγκεν, δε χρειάζεται να σκεφτόμαστε με όρους «γυναίκα» και «άντρας». Απλώς αντιμετωπίζεις όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο βαθμό σεβασμού και αξιοπρέπειας και δεν ασχολείσαι ιδιαίτερα με το αν διατηρείται σωστά η ισορροπία μεταξύ αρσενικής και θηλυκής δυναμικής –τα πράγματα θα έρθουν φυσικά.

Μπραντ Ουόρνερ – Τρίτη 25 Απριλίου 2006

Σ.τ.Μ. Η λέξη τατάγκατα (tathāgata) σημαίνει ένα άτομο που «έχει πάει» ή που «έχει έρθει» –στον Βουδισμό σημαίνει το άτομο που έχει αποδεσμευθεί από τις πλάνες της σκέψης και έχει συνειδητοποιήσει την αλήθεια. Στα κλασσικά βουδιστικά κείμενα, τις σούτρες, ο Βούδας χρησιμοποιεί τη λέξη αυτή όταν αναφέρεται στον εαυτό του. Η λέξη «Ρόσι» (Roshi) είναι ιαπωνική τιμητική προσφώνηση (όχι τίτλος!) για τους δασκάλους του Βουδισμού.

Η κατάχρηση εξουσίας στο Ζεν

Επιστρέφω στις ερωτήσεις που έκαναν οι καλοί άνθρωποι από το Σεντ Πολ στον υπογράφοντα. Λέει λοιπόν η πρώτη: «Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι τρόποι να φυλαχτεί κανείς απέναντι στην κατάχρηση εξουσίας στις σχέσεις που θα πρέπει να διαμορφωθούν μεταξύ δασκάλου και μαθητών ή στις άλλες σχέσεις στη σάνγκα [Σ.τ.Μ. κοινότητα –στον Βουδισμό χρησιμοποιείται για να καταδείξει την κοινότητα των μοναχών σε έναν ναό ή την ευρύτερη βουδιστική κοινότητα]

Καλή ερώτηση και δύσκολο να την απαντήσεις. Είναι σαν να ρωτάς, ποιος θα ήταν ο καλύτερος τρόπος να αποφύγει ο γερμανικός λαός να ακολουθήσει τον Χίτλερ τη δεκαετία του 1940; Ήταν ο Χίτλερ κακός ή ήταν ο γερμανικός λαός κακός; Μ’ άλλα λόγια, η σχέση είναι πολύπλοκη και ποτέ μονόπλευρη –χρειάζονται δύο άνθρωποι για να δημιουργηθεί αυτό το τέρας που αποκαλούμε σχέση. Ακόμα και σήμερα που μιλάμε, υπάρχουν στον κόσμο ένα σωρό τύποι που θέλουν να εξολοθρεύσουν τους Εβραίους, τους μαύρους, τους λευκούς, τους Αμερικανούς ιμπεριαλιστές και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Όμως τα άσχημα δεν αρχίζουν παρά μόνο όταν πολλοί άνθρωποι αρχίζουν να ακολουθούν τους τύπους αυτούς. Λοιπόν ναι, ο Χίτλερ καταχράστηκε την εξουσία του. Όμως από πού ήρθε αυτή του η εξουσία;

Η κατάχρηση της εξουσίας στις σχέσεις στη σάνγκα, λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Είναι εύκολο να κατονομάζει κανείς μεμονωμένα άτομα, ας πούμε κάποιους πνευματικούς δασκάλους που έκαναν σφάλματα, και να πει ότι αυτοί έχουν την ευθύνη, όμως ποτέ δεν εμπλέκεται μόνο μια παράμετρος. Κάποια στιγμή, κατά τη διάρκεια της ομιλίας μου, κάποιος έκανε μια ερώτηση σχετικά με το ποια είναι η ευθύνη μου ως προς αυτά που γράφω και λέω –πιο συγκεκριμένα, η ανησυχία του ακροατή μου ήταν σχετικά με την τάση μου να αναφέρομαι σε ορισμένα πράγματα ως «βλακώδη» ή «βλακείες». Από τη στιγμή που τόσος κόσμος έρχεται να με ακούσει όταν μιλάω, δε θα έπρεπε να φέρομαι πιο υπεύθυνα και να μην αποκαλώ πράγματα που ορισμένοι θεωρούν ιερά, «βλακώδη»; Προφανώς χρειάζεται να προσέχω τι λέω. Όμως η μόνη μου ευθύνη είναι το να είμαι 100% έντιμος. Θυμηθείτε εκείνους τους γελοιογράφους που σατίρισαν τον Μωάμεθ –είναι υπεύθυνοι για τις αλλόκοτες αντιδράσεις που υποτίθεται ότι ξεσήκωσαν τα σκίτσα τους; Δεν το πιστεύω. Το άτομο που αντιδρά είναι υπεύθυνο για τις πράξεις του. Κανείς δεν είναι άμοιρος ευθυνών –το σύμπαν στο οποίο ζούμε, δε δουλεύει έτσι.

Όταν γίνεσαι δάσκαλος του Ζεν, οι άνθρωποι σπεύδουν πάντοτε να σου εκχωρήσουν εξουσία –τουλάχιστον σ’ εμένα συμβαίνει συνέχεια. Πριν από κάνα-δυο εβδομάδες, έλαβα ένα e-mail από έναν τύπο που ήθελε απεγνωσμένα να του δείξω τον δρόμο για τη Φώτιση. Προφανώς, ο άνθρωπος δεν είχε διαβάσει αυτά που γράφω, όμως αυτό που πραγματικά ήθελε να μου δώσει ήταν την εξουσία να του απονείμω αυτό το πράγμα που λέγεται Φώτιση.

Υπάρχουν πάμπολλοι άνθρωποι στον κόσμο που θα αποδεχθούν με μεγάλη τους χαρά μια τέτοια εξουσία –οι άνθρωποι αυτοί εκπαιδεύουν τους μαθητές τους να έχουν συγκεκριμένα είδη εμπειριών τις οποίες στη συνέχεια τους τις χαρακτηρίζουν «βήματα στον δρόμο της Φώτισης». Από τη στιγμή που ο μαθητής έχει μαζέψει κάμποσα τέτοια βήματα, ο δάσκαλος του χαρίζει τις ευλογίες του και ο μαθητής με τη σειρά του, πάει και πουλάει εξουσία σε κάποιον άλλον. Και ο κύκλος της αρρώστιας συνεχίζει.

Ένας καλός δάσκαλος του Ζεν, θα σου αντιγυρίσει σαν καυτή πατάτα την εξουσία που μας να του εκχωρήσεις. Για τον μαθητή, αυτό είναι εξαιρετικά ενοχλητικό –όταν μου συνέβη εμένα, πραγματικά το σιχάθηκα. Ήθελα απεγνωσμένα να βρω κάποιον που θα μου έπαιρνε την εξουσία μου, τη δύναμή μου, οπότε εγώ θα μπορούσα να χαλαρώσω και να τον αφήσω να πάρει αυτός την ευθύνη για τα πάντα. Θέλω να πω, πώς μπορείς τελικά να ξέρεις αν προοδεύεις αν δε σου το πει ο δάσκαλός σου; Και πράγματι, πώς; Όμως η ιδέα της «προόδου» είναι ένα από τα πράγματα που πρέπει να εγκαταλείψεις. Δεν πρόκειται ποτέ να προοδεύσεις –ούτε στο ελάχιστο. Δεν πρόκειται ποτέ να φτάσεις τη Φώτιση. Και αν τη φτάσεις, να είσαι σίγουρος ότι πρόκειται περί απάτης.

Θέλεις ο Μέγας Δάσκαλος να σου απονείμει εύσημα; Γιατί αν το θέλεις, μπορεί όντως να στα απονείμει και εκεί ακριβώς είναι που αρχίζουν τα προβλήματα...

Ο λόγος που ποτέ δεν μπλέχτηκα με ανθρώπους που θέλουν να μου εκχωρήσουν εξουσία, είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι τεράστιος μπελάς: θέλουν διαρκώς όλο και περισσότερα και όταν δεν τους δίνεις αυτό που νομίζουν ότι θέλουν, τα παίρνουν. Να πα να γαμηθούν, λέω εγώ –ας πάνε να σκοτίσουν κάναν άλλον.

Η πονεμένη σου ιστορία για το πώς καθόσουν στην ησυχία σου και ήρθε ένας κακός δάσκαλος του Ζεν και άρχισε να καταχράται την εξουσία του επάνω σου, μπορεί να είναι καλή για την Όπρα –τράβα πες της την. Εγώ δεν μασάω.

ΤΕΛΟΣ ΠΑΝΤΩΝ, ένας τρόπος να προφυλαχθεί κανείς από την κατάχρηση εξουσίας, είναι να μην εκχωρεί τη δική του. Αν αντιληφθείς ότι το έχεις κάνει, δοκίμασε να την πάρεις πίσω και δες τι θα γίνει. Αν δε σου δοθεί με τη μια, πιθανώς υπάρχει κάποιο πρόβλημα.

Είναι πολύ δύσκολο να λέει κανείς γενικεύσεις που θα καλύψουν κάθε πιθανή περίπτωση. Θυμηθείτε ωστόσο ότι οι νοσηρές σχέσεις σε μια σάνγκα δεν είναι ποτέ μονόπλευρές. Επίσης, έχετε κατά νου ότι για να αναπτυχθούν, χρειάζονται χρόνο και προσπάθεια –από όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Κανείς δε σε αναγκάζει να γίνεις μέλος σε μια σάνγκα και κανείς δε θα πρέπει να καταβάλλει την παραμικρή προσπάθεια να σε εμποδίσει να την εγκαταλείψεις.

Πρέπει να προσέξεις πολύ πώς εσύ ο ίδιος συνεισφέρεις σε τέτοιες σχέσεις. Μην αποδέχεσαι ποτέ ότι είσαι το αθώο θύμα δυνάμεων πιο ισχυρών από σένα. Κανείς δεν είναι πιο ισχυρός από σένα. Εσύ έχεις δημιουργήσει αυτό το σύμπαν –ανάλαβε λοιπόν κάποια ευθύνη για τα πράγματα που έχεις κάνει.

Μπραντ Ουόρνερ – Σάββατο 22 Απριλίου 2006

Σ.τ.Μ. Όσοι δε θυμούνται την περίπτωση με τις γελοιογραφίες της εφημερίδας Jyllands Posten και τις αντιδράσεις που προκάλεσαν παγκοσμίως το φθινόπωρο του 2005, μπορούν να ρίξουν μια ματιά εδώ. Όσο για την Όπρα (Γουίνφρι), αν και πλέον είναι γνωστή και στην Ελλάδα, περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν (και) στο σχετικό λήμμα της Wikipedia.

Γιατί τη λένε άσκηση για κοσμικούς άμα δεν μπορείς να πηδήξεις;

Πριν από κάνα-δυο εβδομάδες, ήμουν στο Σεντ Πολ της Μινεσότα και μιλούσα στο Clouds In Water Zen Center*. Με κάλεσαν επειδή ο προηγούμενος «δάσκαλος καθοδηγητής» τους ήταν άτακτο παιδί και, ενώ έπρεπε να είναι όλο πνευματικότητα, πιάστηκε με τα ράσα κατεβασμένα. Τς, τς, τς. Τα παιδιά εκεί λοιπόν, ψάχνουν για αντικαταστάτη και κάνουν ακροάσεις για υποψήφιους.

Ως μέρος της διαδικασίας, έφτιαξαν ένα ερωτηματολόγιο για τους πιθανούς υποψήφιους και σκέφτηκα να το σχολιάσω κάπως, επειδή ορισμένες από τις ερωτήσεις τους έχουν ενδιαφέρον. Δεν τις παίρνω με τη σειρά, οπότε ξεκινάω από την ερώτηση #4 η οποία είναι απίστευτα μεγάλη και πάει κάπως έτσι:

«Οι ιδρυτές-προπάτορές μας, οι πρωτοπόροι του Ντάρμα που έφεραν την άσκηση αυτή στις Ηνωμένες Πολιτείες, ασκούνταν αυστηρά σε μοναστήρια για πολλά χρόνια. Η άσκησή τους ήταν εμφανής στη δύναμη, την αλογικότητά (equinity) και τη διαύγεια που μας τράβηξαν σ’ αυτούς. Οι οδηγίες του Βούδα να εγκαταλείψουμε τα μπλεξίματά μας και να ζήσουμε σε ένα ήσυχο μέρος, ήταν ίσως πιο κυριολεκτικές από όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε. Είμαστε οικογενειάρχες, κοσμικοί μαθητές με δραστηριότητες στις κοινότητές μας και ερχόμαστε στα σέσιν όποτε μας βολεύει το πρόγραμμά μας. Κοροϊδευόμαστε; Πότε η κοσμική άσκηση είναι πραγματικά άσκηση;»

Όποιος έγραψε το παραπάνω κείμενο χρειάζεται, προφανώς, επιμελητή. Επίσης, είναι η πρώτη φορά που ακούω τη λέξη «αλογικότητα», όμως το Spell Check® μου την αναγνωρίζει, οπότε πρέπει να είναι πραγματική αγγλική λέξη **.

Όπως και να ‘χει, η απάντησή μου στο πρώτο μέρος της ερώτησης είναι: «Όντως;» Όντως αυτοί οι πρωτοπόροι του Ντάρμα πέρασαν χρόνια και χρόνια σε μοναστήρια κάνοντας διαλογισμό και ψέλνοντας από το πρωί μέχρι το βράδυ, αρπάζοντας κατραπακιές και ακούγοντας τον εξάψαλμο κάθε φορά που παρέβαιναν μια από τις εκατό χιλιάδες σπαστικές λεπτομέρειες για το πώς να διπλώνεις το πετσετάκι σου, με ποιο χέρι να κρατάς το στικάκι, πώς να σκουπίζεις τον πισινό σου όταν πας στην τουαλέτα κ.λπ.;

Έχουμε μεγαλώσει με διάφορες φαντασιώσεις του Χόλυγουντ σχετικά με το πώς πρέπει να ήταν η ζωή των μεγάλων αυτών δασκάλων πριν έρθουν απ’ τα μέρη μας. Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι ήταν σαν τα φλας-μπακ από την παλιά τηλεοπτική σειρά Κουνγκ Φου με τον Ντέιβιντ Κάραντιν, όμως έχει αυτό καμιά σχέση με την αλήθεια; Από ό,τι είδα στην Ιαπωνία, αυτό το είδος της εκπαίδευσης στο Ζεν έχει εξαφανιστεί από την εποχή της Παλινόρθωσης Μεϊτζί (ήτοι το 1868 για όσους δεν έχουν διαβάσει ιστορία) και ακόμα και τότε ήταν αρκετά σπάνια. Η μεγάλη πλειονότητα των ιερέων του Ζεν της σημερινής Ιαπωνίας, πέρασαν –στην καλύτερη περίπτωση– κάνα-δυο μήνες πραγματικά σκληρής εκπαίδευσης και μετά τους αμόλησαν να πα να βρουν δικό τους ναό. Όταν δεν κάνουν κηδείες, συνήθως κάνουν καμιά ψιλοδουλειά στον ναό ή κάθονται στο πίσω δωμάτιο και βλέπουν τηλεόραση. Και σε πάρα πολλές περιπτώσεις, έχουν καταφέρει να αποφύγουν εντελώς το κέντρο εκπαίδευσης του Ζεν –προσωπικά έκανα την επίσημη μύηση στη σέκτα Σότο μην έχοντας πάει στο Εχέιτζι παρά μόνο ως τουρίστας (περί εκπαίδευσης και δη έντονης, καμία σχέση). Δεν είναι και τόσο ασυνήθιστο.

Η εντύπωσή μου για πολλούς από τους πρωτοπόρους του Ντάρμα που έφυγαν εκτός Ιαπωνίας είναι ότι δεν προσπαθούσαν να φέρουν μια αυστηρή άσκηση σε εμάς τους φουκαράδες τους άπιστους, αλλά ότι σε πολλές περιπτώσεις ήταν από τους ελάχιστους σοβαρά ασκούμενους και στην ίδια τους τη χώρα και πίστεψαν ότι δραπετεύοντας από την Ιαπωνία, θα κατάφερναν να στήσουν κάτι πιο σοβαρό κάπου αλλού. Ναι, ορισμένοι από τους τύπους που ήρθαν εδώ, πέρασαν όντως από αυστηρή εκπαίδευση. Όμως ακόμα και σ’ αυτές τις περιπτώσεις, αυτή δεν είχε καμία σχέση με τις δικές μας χολιγουντιανές φαντασιώσεις. Και ακόμα και αν είχε, ποιος νοιάζεται; Δεν πρέπει να ανησυχούμε για τη δική τους ζωή αλλά για τη δική μας.

Η άσκηση που γίνεται στους ναούς του Ζεν στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι εξίσου αυστηρή με αυτή που γίνεται στα περισσότερα μέρη της Ιαπωνίας –συχνά μάλιστα, και περισσότερο. Όμως ένα μεγάλο μέρος από αυτό που πουλιέται για «αυστηρή άσκηση» (τόσο εδώ όσο και στη Μυστηριώδη Ανατολή) μου φαίνεται ανέκδοτο. Δεν είμαι σίγουρος τι χρειάζεται ο κόσμος αυτού του είδους την «αυστηρότητα» –πολύ συχνά είναι τόσο μακρινή από την καθημερινή μας ζωή που δεν έχει καμία πρακτική χρησιμότητα. Αυτό που είναι πραγματικά καλό στους αμερικάνικους ναούς έναντι των ιαπωνικών, είναι ότι στα κέντρα Ζεν στην Αμερική, δίνεται ευκαιρία για πραγματική άσκηση στον καθένα –κάτι τέτοιο είναι πραγματικά σπάνιο στην Ιαπωνία, κυρίως επειδή εκεί πέρα δεν ενδιαφέρεται σχεδόν κανείς.

Η κοσμική/εξωεκκλησιαστική άσκηση, υπήρξε σημαντικό κομμάτι του Βουδισμού από την αρχή του. Και σήμερα, είναι πιο σημαντική από ό,τι ποτέ. Στην πραγματικότητα, δε μου αρέσει η ιδέα ότι υπάρχουν άνθρωποι που είναι «επαγγελματίες βουδιστές». Η σημερινή κοινωνία δεν έχει χώρο για τον ρόλο αυτόν. Τα μέσα οικονομικής υποστήριξης για επαγγελματίες μοναχούς που υπήρχαν στο παρελθόν έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί και πολλοί από τους επαγγελματίες μοναχούς που έχω γνωρίσει, δεν ήταν παρά βδέλλες που απομυζούσαν τους οπαδούς τους ενώ οι ίδιοι ζούσαν μια πολύ άνετη ζωή, με τη δικαιολογία ότι οι υποκλίσεις, οι ψαλμωδίες και οι παπαρολογίες μια φορά την εβδομάδα, ήταν πραγματικό δώρο προς την κοινωνία. Προσωπικά, σέβομαι πολύ περισσότερο τους ανθρώπους που όντως δουλεύουν για να βγάλουν το ψωμί τους.

Όταν ο άνθρωπος που έγραψε την ερώτηση αυτή, ρωτάει «κοροϊδευόμαστε;» αυτό που ρωτάει πραγματικά είναι «δε θα έπρεπε να φύγουμε από την πεζή καθημερινή μας ζωή και να πάμε στον όμορφο μαγευτικό κόσμο των γαλήνιων μοναχών σε έναν ονειρικό ναό στα μακρινά βουνά;» Αν δεν μπορείς να βρεις την αλήθεια της ζωής σου εδώ, δε θα τη βρεις πουθενά αλλού. Το «κάπου αλλού», δεν υπάρχει.

Πρέπει ωστόσο, να αφοσιωθείς στην καθημερινή σου άσκηση –κοροϊδεύεις τον εαυτό σου, αν πιστεύεις ότι μια εβδομάδα αυστηρής άσκησης σε ένα σέσιν μπορεί να αντισταθμίσει το ότι έχεις παρατήσει το καθημερινό σου Ζαζέν εδώ και τρεις-τέσσερις μήνες. Η πραγματική άσκηση είναι η άσκηση που κάνεις καθημερινά, όταν δεν έχεις κάποιον γύρω να σε αναγκάζει να κάτσεις ακίνητος. Είναι πολύ πιο εύκολο να κάνεις Ζαζέν όταν υπάρχει κάποιος πάνω από το κεφάλι σου με ένα ραβδί και βρίσκεσαι σε έναν ναό από ό,τι να μην πας να δεις το Today Show κάθε πρωί ή τον Ντέιβιντ Λέτερμαν (David Letterman) κάθε βράδυ προκειμένου να κάνεις αυτό που πρέπει να κάνεις στο σπίτι σου.

Παρεμπιπτόντως, όσοι βρεθήκατε στην ομιλία μου στο Σεντ Πολ, ξέρετε ότι μίλησα με πολύ χαμηλότερους τόνους για το συγκεκριμένο θέμα εκεί από ό,τι εδώ. Ο λόγος είναι ότι πλέον βρίσκομαι αρκετά μακριά και δε φοβάμαι ότι θα με πλακώσετε στο ξύλο.

Μπραντ Ουόρνερ – Πέμπτη 20 Απριλίου 2006

Σ.τ.Μ.

* Το συγκεκριμένο κέντρο, αναφέρεται και στο ποστ «Ζήτω! Νικήσαμε!» της 26ης Απριλίου του 2006.

** Δεν είναι, όμως, ελληνική! Οι μόνες αναφορές που βρήκα στη λέξη, είναι σε κάποια παλαιότερα φιλοσοφικά κείμενα τα οποία την αναφέρουν ως την ιδιότητα που έχει το άλογο να είναι άλογο ή αυτό που κάνει το άλογο να ξεχωρίζει από οτιδήποτε άλλο. Όπως αναφέρω και στη ροή του κειμένου, η πρωτότυπη λέξη είναι «equinity».

Ακόμα, και σε σχέση με ορισμένες αναφορές του κειμένου, για το Εχέιτζι, τη μητρόπολη του Σότο Ζεν μπορείτε να μάθετε εδώ, για το Today Show (το αμερικανικό αντίστοιχο των πρωινών ειδησεογραφικών προγραμμάτων), μπορείτε να δείτε περισσότερα εδώ και για τον Ντέιβιντ Λέτερμαν, τον Πάπα της νυχτερινής τηλεόρασης, μπορείτε να βρείτε περισσότερα εδώ.

Οι απαντήσεις του Γκούντο

[Σ.τ.Μ. Το κείμενο αυτό με προβλημάτισε αρκετά: από τη μια, θεωρώ ότι είναι σημαντικό να υπάρχουν στο μπλογκ και κείμενα του ίδιου του Γκούντο Νισιτζίμα, αλλά από την άλλη, όπως αναφέρει και ο ίδιος ο Μπραντ Ουόρνερ αμέσως παρακάτω, τα Αγγλικά του Νισιτζίμα δεν είναι και ό,τι καλύτερο! Τελικά αποφάσισα να κάνω ό,τι έκανε και ο Ουόρνερ, δηλαδή αφήσω το κείμενο ως έχει, ελπίζοντας ότι ο αναγνώστης θα καταφέρει να βρει μια άκρη.]

Πρόσφατα, ένας τύπος ονόματι Γκούσταβ, έστειλε στον Γκούντο Νισιτζίμα έναν κατάλογο με ερωτήσεις και ο Νισιτζίμα έστειλε τις απαντήσεις του σε διάφορους μαθητές του. Επειδή φαντάστηκα ότι μπορεί να σας άρεσε να τις δείτε, τις αναδημοσιεύω εδώ –δεν έχω κάνει καμιά επιμέλεια, οπότε η περίεργη/αστεία σύνταξη είναι όπως ακριβώς την παρέλαβα. Απολαύστε τον.

1. Τι αποκομίζουμε από το Ζαζέν.

Αυτό που αποκομίζουμε από το Ζαζέν είναι η ισορροπία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Στο Σομπογκένζο Μπέντοουα, υπάρχει η λέξη «Τζιτζούγιο Ζανμάι», το οποί ο δάσκαλος Ντόγκεν καταδεικνύει ως κριτήριο του Ζαζέν. Και η λέξη χωρίζεται σε δύο μέρη, το πρώτο είναι το τζίτζου και το άλλο είναι το τζίγιο, συνεπώς το τζιτζούγιο είναι ένας συνδυασμός των τζίτζου και τζίγιο. Τζίτζου σημαίνει να λαμβάνουμε τον εαυτό μας και τζίγιο σημαίνει να αξιοποιούμε τον εαυτό μας. Συνεπώς, μπορούμε να δώσουμε την ερμηνεία ότι το τζίτζου σημαίνει τη λειτουργία του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος και το τζίγιο σημαίνει τη λειτουργία του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Επιπλέον, ζανμάι σημαίνει την ισορροπημένη κατάσταση του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Τότε μπορούμε να καταλάβουμε ότι το τζιτζούγιο ζανμάι, είναι απλώς η ισορροπημένη κατάσταση του αυτόνομου νευρικού συστήματος, την οποία μας διδάσκει σήμερα η σύγχρονη ψυχολογία και φυσιολογία.

2. Τι είναι τα «λουλούδια στον χώρο» (flowers in space) του δασκάλου Ντόγκεν.

Το «λουλούδια στον χώρο», είναι ο τίτλος του 43ου κεφαλαίου του Σομπογκένζο και στο κεφάλαιο αυτό, ο δάσκαλος Ντόγκεν εξηγεί ότι παρότι ο Βουδισμός επιμένει ότι τόσο η διανοητική μελέτη (intellectual consideration), όσο και η συγκεκριμένη αισθησιακή αντίληψη (concrete sensuous perception) δεν είναι πραγματικές, αλλά ταυτόχρονα ο δάσκαλος Ντόγκεν επιμένει ότι και η διανοητική μελέτη ως θέση, και η συγκεκριμένη αισθησιακή αντίληψη ως αντίθεση είναι χρήσιμες και αναγκαίες, επειδή χρησιμοποιούμε αυτά τα δύο θεμελιώδη κριτήρια, μπορούμε να κατανοήσουμε την πραγματικότητα στη βάση της διαλεκτικής σκέψης, χρησιμοποιώντας τη φιλοσοφία της πράξης ως σύνθεση.

3. Ποιο είναι το νόημα της μετάδοσης του Ντάρμα;

Στο Σομπογκένζο, μπορούμε να βρούμε το 16ο κεφάλαιο το οποίο έχει τίτλο «Το Δίπλωμα της Διαδοχής». Και στο κεφάλαιο αυτό, ο δάσκαλος Ντόγκεν περιγράφει την τελετή μετάδοσης του Ντάρμα (Dharma transmission). Συνεπώς, η «Μετάδοση» σημαίνει τη μετάδοση του Ντάρμα και Ντάρμα σημαίνει τη βουδιστική αλήθεια, το Σύμπαν, μια πραγματική πράξη στην παρούσα στιγμή και την ίδια την Πραγματικότητα. Συνεπώς, μπορούμε να ερμηνεύσουμε ότι η «Μετάδοση του Ντάρμα» είναι η παράδοση του διπλώματος της συνειδητοποίησης του Ντάρμα από έναν βουδιστή δάσκαλο στον ώριμο μαθητή του.

4. Τι είναι ένας δάσκαλος (master) του Ζεν;

Φαντάζομαι ότι οι λέξεις «Δάσκαλος του Ζεν», ίσως να είναι η μετάφραση των ιαπωνικών λέξεων «Ζεν Τζι». Ζεν είναι το κοινό μεταξύ των δύο λέξεων και Σι σημαίνει δάσκαλος, συνεπώς, δάσκαλος (master) του Ζεν σημαίνει δάσκαλος (teacher) του Ζαζέν. Όμως νομίζω ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όταν σκεφτόμαστε το Ζεν. Επειδή στον Βουδισμό μερικές φορές βρίσκουμε κάτι παράξενο, ότι η λέξη Ζν χρησιμοποιείται μερικές φορές για να εκφράσει ένα ειδικό νόημα ενός μυστικού πράγματος. Αυτά τα είδη του Βουδισμού χρησιμοποιούν τη λέξη Ζεν για να εκφράσουν ένα είδος μυστικής αλλά ισχυρής οντότητας. Όμως αναρωτιέμαι στον Βουδισμό υπάρχει ή όχι κάποια τέτοια μυστική οντότητα.

Και ο δάσκαλος Ντόγκεν απεχθάνεται αυτό το είδος του μυστικισμού τόσο πολύ που στο Σομπογκένζο γράφει την άποψή του όπως υπάρχει στο Σομπογκένζο (Βιβλίο 2, P. 62, L 12) «Οι άνθρωποι που δεν μαθαίνουν αυτή την αλήθεια μέσω της άσκησης, μιλούν τυχαία και εσφαλμένα. Αποκαλούν τυχαία τον θησαυρό του σωστού ματιού του Ντάρμα και τον άριστο νου της νιρβάνα που έχουν μεταδοθεί αυθεντικά από τους βουδιστές πατριάρχες ως ‘Σέκτα Ζεν’, αποκαλούν τον προπατορικό δάσκαλο ‘πατριάρχη του Ζεν’, αποκαλούν τους ασκούμενους ‘μαθητές του Ζεν’ ή ‘μαθητές του ντιάνα’ και ορισμένοι αυτοαποκαλούνται ‘σχολές Ζεν’ –όλα αυτά είναι κλαδάκια και φύλλα ριζωμένα σε μια διαστρεβλωμένη αντίληψη. Όσοι αυτοαποκαλούνται τυχαία με το όνομα ‘Σέκτα Ζεν’, η οποία ποτέ δεν υπήρξε στην Ινδία στη Δύση ή στις ανατολικές χώρες, από το παρελθόν ως το παρόν, είναι δαίμονες που θέλουν να καταστρέψουν την αλήθεια του Βούδα. Είναι οι απρόσκλητοι εχθροί των πατριαρχών του Βουδισμού». Συνεπώς, θα πρέπει να προσέχουμε πώς χρησιμοποιούμε τη λέξη «Ζεν».

5. Τι είναι διαίσθηση;

Διαίσθηση είναι μια πνευματική ικανότητα η οποία έχει τη λειτουργία να αποφασίζει ένα συμπέρασμα που υπερβαίνει την πνευματική μελέτη (mental consideration) και την αισθησιακή αντίληψη (sensuous perception). Όταν το συμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι ισχυρότερο, η διανοητική μελέτη (intellectual consideration) λειτουργεί καλά και όταν το παρασυμπαθητική νευρικό σύστημα είναι ισχυρότερο, η αισθησιακή αντίληψη λειτουργεί καλά, όμως όταν το αυτόνομο νευρικό σύστημα είναι ισορροπημένο, η ικανότητα της διαίσθησης λειτουργεί καλά άμεσα.

6. Ποια είναι η πραγματική αρχική μας φύση;

Γενικά μιλώντας, είναι συνήθως αδύνατο να ξέρουμε την πραγματική αρχική μας φύση, επειδή είναι απλώς ένα απλό γεγονός στην παρούσα στιγμή και έτσι είναι συνήθως αδύνατο για μας να τη συλλάβουμε στην παρούσα στιγμή.

7. Τι είναι η Βουδική φύση (Buddha-nature);

Στο κεφάλαιο 22 του Σομπογκένζο, το οποίο έχει τίτλο «Μπούσο ή Βουδική φύση», ο δάσκαλος Ντόγκεν περιγράφει ως εξής (Βιβλίο 2, P. 6, L. 1.): «Αν θέλετε να μάθετε αυτή τη Βουδική φύση, θυμηθείτε, οι αιτίες και οι περιστάσεις στον πραγματικό χρόνο είναι αυτή». Συνεπώς, η Βουδική φύση δεν υπάρχει ποτέ στο παρελθόν και δεν υπάρχει ποτέ στο μέλλον, αλλά υπάρχει μόνο την παρούσα στιγμή. Έτσι μπορούμε να σκεφτούμε ότι η Βουδική φύση είναι απλώς η Πραγματικότητα στην παρούσα στιγμή.

8. Τι είναι Παράδεισος και Κόλαση;

Παράδεισος είναι μια ανθρώπινη εικασία (supposition) και Κόλαση είναι επίσης μια ανθρώπινη εικασία. Όμως όταν το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα είναι ισορροπημένο, είναι απλώς ο Παράδεισος και όταν το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα δεν είναι ισορροπημένο είναι απλώς η Κόλαση.

9. Τι είναι ζωή και θάνατος;

Όταν η καρδιά μας σταματάει και δεν κινείται ξανά, η κατάσταση αυτή λέγεται θάνατος και όταν η καρδιά μας κινείται χωρίς να σταματάει, λέγεται ζωή.

10. Ποιο είναι το νόημα της βουδιστικής ιδέας της κενότητας (emptiness);

Το πραγματικό νόημα της κενότητας στον Βουδισμό έχει παρεξηγηθεί για πολλά χρόνια ως ανυπαρξία (nothingness) ή κενό (void). Αν όμως έχουμε κατανοήσει ότι ο Βουδισμός είναι μια ρεαλιστική φιλοσοφία, είναι αδύνατο να μπορέσουμε να αντιληφθούμε την κενότητα ως κάτι τέτοιο. Στον Βουδισμό, η κενότητα είναι απλώς «όπως είναι». Ένα φλιτζάνι είναι ένα φλιτζάνι. Ένα φλιτζάνι δεν είναι ποτέ τίποτα περισσότερο από ένα φλιτζάνι ή τίποτα λιγότερο από ένα φλιτζάνι.

11. Τι είναι καλύτερο Ζαζέν και χειρότερο Ζαζέν;

Δεν υπάρχει καλύτερο Ζαζέν ή χειρότερο Ζαζέν. Αυτό που είναι διαφορετικό από το Ζαζέν είναι λάθος και αυτό που είναι απλώς Ζαζέν, είναι Ζαζέν.

12. Τι είναι το αιώνιο (eternal);

Η αιωνιότητα είναι απλώς μια ανθρώπινη ιδέα, όμως το γεγονός στην παρούσα στιγμή είναι αιώνιο, επειδή πρέπει να καταγραφεί ως ένα γεγονός στην παρούσα στιγμή και δεν μπορεί να σβηστεί ποτέ.

13. Ποιο είναι το νόημα του «Μπονταϊσάτα Σίσομπο» του δασκάλου Ντόγκεν; Θα μπορούσατε να σχολιάστε τις τέσσερις αρχές των κοινωνικών σχέσεων του Μπονταϊσάτα;

Το Σομπογκένζο έχει το κεφάλαιο 45, το οποίο λέγεται «Μπονταϊσάτα Σίσομπο ή Τέσσερα Στοιχεία των Κοινωνικών Σχέσεων ενός Μποντισάτβα». Αυτά είναι «Πρώτο είναι το να δίνεις απλόχερα. Δεύτερο είναι ο καλός λόγος. Τρίτο είναι η εξυπηρετική (helpful) συμπεριφορά. Τέταρτο είναι η συνεργασία (cooperation).»

1) Να δίνεις απλόχερα: όταν το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα είναι ισορροπημένο, είναι αδύνατο να μας βγει η τσιγκουνιά και αν κάτι δε μας είναι απαραίτητο να το κρατήσουμε δεν υπάρχει λόγος να αρνηθούμε να το δώσουμε στους άλλους.
2) Καλός λόγος: όταν το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα είναι ισορροπημένο, μας είναι πολύ φυσικό να είμαστε ευγενικοί στους άλλους και αν οι άλλοι δέχονται την ευγένειά μας, οι άλλοι μπορεί να είναι ευτυχισμένοι.
3) Εξυπηρετική συμπεριφορά: όταν το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα είναι ισορροπημένο, θα είναι ευτυχία για μας να βοηθάμε τους άλλους και αν οι άλλοι δεχτούν την καλή μας βοήθεια, θα αισθανθούν πολύ ευτυχισμένοι.
4) Συνεργασία: όταν το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα είναι ισορροπημένο, είμαστε πάντοτε συνεργάσιμοι στις κοινές δουλειές και αυτό που θέλουμε να επιτύχουμε, θα επιτευχθεί πολύ πιο γρήγορα.

14. Τι σημαίνει ότι η ζωή είναι μόνο μια ανάσα;

Η ζωή μας υπάρχει μόνο την παρούσα στιγμή και το μήκος της παρούσας στιγμής είναι πάντοτε το μικρότερο χρονικό διάστημα και στην πραγματικότητα, το να σκεφτούμε την παρούσα στιγμή είναι πολύ, πολύ μικρότερο από μια ανάσα μας. Συνεπώς, μπορούμε να πούμε ότι η ζωή μας είναι πάντοτε πολύ συντομότερη από τη διάρκεια της ανάσας μας.

15. Πότε θα πρέπει να παραβαίνουμε τους κανόνες (precepts);

Δεν πρέπει ποτέ να παραβαίνουμε τους κανόνες, όμως μερικές φορές δεν μπορούμε να αποφύγουμε τα σφάλματά μας. Όμως μην ανησυχείτε για το ότι έχετε παραβεί τους βουδιστικούς κανόνες. Επειδή είναι απολύτως αδύνατον να επιστρέψετε στο παρελθόν για να επανορθώσετε τα σφάλματά σας. Συνεπώς, το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε, είναι απλώς να πετάξετε τα σφάλματά σας στο παρελθόν και να κάνετε ό,τι καλύτερο μπορείτε στην παρούσα στιγμή.

16. Πού θα βρίσκεστε σε 100 χρόνια από τώρα;

Όχι τόσος καιρός αλλά όταν πεθάνω σε μερικά χρόνια, όλα θα γίνουν τίποτα, συμπεριλαμβανομένου και εμού και θα ξεκουραστώ για πάντα.

17. Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε (understand) τον εαυτό μας;

Νομίζω ότι είναι αδύνατο να κατανοήσουμε τον εαυτό μας.

18. Τι μπορούμε να κατανοήσουμε (understand) με τα λόγια και τι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε με τα λόγια;

Μπορούμε να κατανοήσουμε τα πάντα, όμως ταυτόχρονα, οι κατανοήσεις μας δεν μπορούν ποτέ να αγγίξουν την πραγματικότητα.

19. Είναι δυνατόν να διδαχθεί το Ζεν;

Είναι δυνατόν να διδάξουμε Ζαζέν, όμως είναι αναγκαίο καθένας να ασκείται στο Ζαζέν ο ίδιος.

20. Έχει στόχο το Ζαζέν.

Το Ζαζέν έχει στόχο. Ο στόχος του Ζαζέν είναι να ασκείσαι στο ίδιο το Ζαζέν.

21. Από πού ερχόμαστε, γιατί είμαστε εδώ και πού πηγαίνουμε;

Νομίζω ότι τέτοιου είδους ερωτήσεις ίσως είναι πέρα από τις ικανότητες όλων των ανθρώπινων όντων.

22. Πώς μπορούμε να αφήσουμε (let go) τη δόξα και το κέρδος

Όταν το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα έχει εξισορροπηθεί, μας μοιάζει βαρετό το να κυνηγάμε τη δόξα και το κέρδος και μπορούμε να βρούμε πιο πολύτιμα πράγματα να αναζητήσουμε, όπως είναι η Αλήθεια.

23. Θα μπορούσατε παρακαλώ να μου πείτε περισσότερα πράγματα για την πόλη που ήσασταν στη Μαντζουρία και για την εποχή που μείνατε εκεί κατά τη διάρκεια του πολέμου; Ποιο ήταν το όνομα της πόλης;

Εκείνη την εποχή, ονομαζόταν Σόνγκο στα Ιαπωνικά και ήταν στη βόρειο-δυτική περιοχή της Μαντζουρίας, κοντά στον [ποταμό] Αμούρ. Ήταν μια στρατιωτική πόλη για τον ιαπωνικό στρατό. Όμως εκείνη την εποχή ευτυχώς δε συνέβαιναν εχθροπραξίες στην περιοχή αυτή και έτσι απλώς φυλάγαμε την περιοχή.

24. Μπορείτε παρακαλώ να μου πείτε περισσότερα σχετικά με την επιστροφή σας στην Ιαπωνία μετά τον πόλεμο;

Τον Ιούνιο του 1945, με διέταξαν να πάω στο Χιμέτζι Σίτι στην Ιαπωνία για να φυλάξω την ίδια την Ιαπωνία και έτσι ταξίδεψα κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Κορέας υπό αρκετά επικίνδυνες συνθήκες και βρέθηκα στο τέλος του πολέμου στο Χιμέτζι Σίτι στην Ιαπωνία.

25. Πώς μπορεί να μας βοηθήσει το Ζαζέν για γίνουμε ευτυχισμένοι;

Το να ασκείσαι στο ίδιο το Ζαζέν είναι απλώς η πιο ευτυχισμένη κατάσταση.

26. Πώς μπορούμε να ασκούμαστε στο Ζαζέν στις καθημερινές μας δουλειές;

Όταν μετακόμισα στην καινούρια μου κατοικία, εκεί που ζω τώρα, άρχισα να μαγειρεύω μόνος μου, και έτσι έχω ανακαλύψει ότι ακόμα και το καθημερινό μου μαγείρεμα έχει τον χαρακτήρα της πράξης, συνεπώς μπορεί να είναι επίσης ένα είδος βουδιστικής προσπάθειας –φυσικά παρόλα αυτά εξακολουθώ να ασκούμαι στο Ζαζέν δύο φορές την ημέρα, κάθε μέρα.

27. Τι είναι η αλήθεια;

Η Πραγματικότητα είναι η Αλήθεια. Συνεπώς, το Σύμπαν είναι επίσης η Αλήθεια.

28. Ποια είναι κάποια από τα αγαπημένα σας αποσπάσματα από το Σομπογκένζο και γιατί;

Για παράδειγμα, «Στηριζόμαστε αποκλειστικά στον κόκκινο νου από στιγμή σε στιγμή» (Σομπογκένζο, Βιβλίο 1, P. 211. L. 1.). Ο κόκκινος νους σημαίνει τον ειλικρινή νου και πρόκειται για μια περιγραφή της καθημερινής ζωής του δασκάλου Ντόγκεν.

29. Πώς μπορεί ένας δάσκαλος (master) του Ζεν να βοηθήσει έναν μαθητή;

Ένας βουδιστής δάσκαλος μπορεί να βοηθήσει τον μαθητή του στη διδασκαλία της βουδιστικής φιλοσοφίας, στο να τον καθοδηγεί στην καθημερινή του ζωή, στο να ασκείται μαζί του στο Ζαζέν και στη μετάδοση του βουδιστικού Ντάρμα.

30. Στη ζωή σας, πώς έχετε εντοπίσει ότι το Ζαζέν έχει πραγματικό αποτέλεσμα;

Έχω γίνει λίγο καλύτερος από ό,τι ήμουν πριν.

Με τις καλύτερες ευχές μου, Γκούντο Ουάφου Νισιτζίμα

Μπραντ Ουόρνερ – Τρίτη 18 Απριλίου 2006

Σκεπτόμενος τη Μη-Σκέψη

Κάθομαι λοιπόν το πρωί και κάνω το τακτικό μου Ζαζέν, ως συνήθως, και μου ήρθε, έτσι απλά –όλη αυτή η ιστορία με το να σκέπτεσαι τη μη-σκέψη.

Για όσους δεν την ξέρουν, υπάρχει μια πολύ γνωστή ιστορία Ζεν: ένας τύπος πάει σε έναν δάσκαλο του Ζεν και τον ρωτάει «Τι σκέφτεσαι εκεί που κάθεσαι;»

Ο δάσκαλος του Ζεν λέει «Σκέφτομαι τη συγκεκριμένη (concrete) κατάσταση της μη-σκέψης».

Ο τύπος λέει «Τι είναι η συγκεκριμένη κατάσταση της μη-σκέψης;»

Ο δάσκαλος του Ζεν λέει «Είναι διαφορετική από τη σκέψη».

Όπως όλοι όσοι ασκούνται στο Ζεν, άλλοτε καταφέρνω να πετύχω αυτήν την κατάσταση της μη-σκέψης και άλλοτε όχι –περίπου 50-50. Μετά από 20 χρόνια που κάνω την άσκηση αυτή, η νευρωτική πεποίθηση ότι οι σκέψεις μου σημαίνουν πράγματι κάτι σημαντικό, έχει λίγο-πολύ εξαφανιστεί. Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό βήμα που χρειάζεται πολλά χρόνια και πολλή προσπάθεια για να επιτευχθεί.

Ωστόσο, το καθ’ έξη αναμάσημα των σκέψεων από τον εγκέφαλο είναι μια συνήθεια που δύσκολα εγκαταλείπεται, ακόμα και όταν ξέρει κανείς ότι όλες αυτές οι σκέψεις είναι τρίχες. Παρόλα αυτά, μόλις σήμερα το πρωί, κατάφερα να φτάσω στην κατάσταση της μη-σκέψης και πρόσεξα πώς έγινε: δεν έχει να κάνει με το να προσπαθείς να προσθέτεις κάποια ενέργεια στην εξίσωση που κατά κάποιον τρόπο σταματά τη σκέψη –έχει να κάνει με το να αφαιρείς ενέργεια.

Για να σκεφτείς χρειάζεται ενέργεια και αυτό είναι κάτι που συνήθως δεν το προσέχουμε. Ωστόσο, ο τρόπος που σκεφτόμαστε συνήθως είναι μια ακόμα συνήθειά μας, κάτι σαν το να στριφογυρίζουμε τα δάχτυλά μας όταν καθόμαστε ή το να χτυπάμε το πόδι μας όταν ακούμε μια μουσική μέσα στο κεφάλι μας. Για να σταματήσεις να σκέφτεσαι, το μόνο που χρειάζεται να κάνεις, είναι να σταματήσεις να χρησιμοποιείς την ενέργεια που απαιτείται για να μηρυκάζεις τις σκέψεις σου. Δεν έχει να κάνει με το να σταματάς αλλά με το να μην ξεκινάς.

Απλώς κάτι που σκέφτηκα ότι θα άξιζε τον κόπο να μοιραστώ μαζί σας.

Μπραντ Ουόρνερ – Κυριακή 19 Μαρτίου 2006